Zadatek a zaliczka – czym się różnią?
Te dwa pojęcia bardzo często są ze sobą mylone. W praktyce jednak różnice między nimi są istotne – zwłaszcza wtedy, gdy umowa nie zostaje wykonana.
Co mają wspólnego zadatek i zaliczka?
Jeśli wszystko przebiega zgodnie z planem i umowa zostaje wykonana, nie ma praktycznego znaczenia, czy mówimy o zaliczce czy o zadatku. W obu przypadkach wpłacona kwota zostanie zaliczona na poczet ceny lub wynagrodzenia.
Różnice zaczynają się dopiero wtedy, gdy coś pójdzie nie tak.
Zadatek – najważniejsze zasady
Zadatek jest uregulowany w art. 394 Kodeksu cywilnego. W praktyce oznacza on pewną formę zabezpieczenia umowy.
Co to oznacza w skrócie?
* jeśli umowa nie zostanie wykonana z winy osoby, która dała zadatek – kwota przepada,
* jeśli umowa nie zostanie wykonana z winy strony, która zadatek otrzymała – musi ona oddać go w podwójnej wysokości,
* jeśli umowa nie dojdzie do skutku z przyczyn niezależnych od stron (np. klęska żywiołowa, wywłaszczenie nieruchomości, kradzież przedmiotu umowy) – zadatek podlega zwrotowi w nominalnej wysokości.
Dlaczego zadatek jest istotny?
* działa dyscyplinująco na obie strony,
* pełni funkcję odszkodowania (nie trzeba wykazywać szkody, żeby go zatrzymać),
* daje prawo odstąpienia od umowy w razie niewykonania jej przez drugą stronę.
💡 Ważne: Zadatek można uregulować w umowie inaczej, niż przewiduje to kodeks (art. 394 k.c. ma charakter dyspozytywny).
Zaliczka – czym się różni od zadatku?
Zaliczka to po prostu częściowa przedpłata na poczet przyszłego świadczenia. Nie ma żadnej szczególnej funkcji zabezpieczającej. Nie jest regulowana przepisami.
Co to oznacza w praktyce?
* zaliczka zawsze podlega zwrotowi,
* nie ma znaczenia, kto odpowiada za niewykonanie umowy – obie strony muszą się po prostu rozliczyć,
* jej rolą jest raczej „rezerwacja” towaru czy usługi, a nie zabezpieczenie umowy.
💡 Uwaga: Jeśli w umowie nie określono wprost, że chodzi o zaliczkę – wpłacona kwota traktowana jest jako zadatek.
Podsumowanie
* Zadatek – zabezpiecza wykonanie umowy, w razie niewykonania daje prawo do zatrzymania kwoty lub żądania jej zwrotu w podwójnej wysokości.
* Zaliczka – to tylko przedpłata, którą zawsze trzeba zwrócić, jeśli umowa nie zostanie wykonana.
Dlatego przed podpisaniem umowy warto sprawdzić, czy w dokumencie mowa jest o zadatku czy zaliczce – skutki mogą być zupełnie inne.
✉️ Pomagam zarówno na etapie sporządzania, jak i analizy umów oraz prowadzę sprawy w postępowaniach sądowych i przedsądowych. Zapraszam do kontaktu!